วันที่ 20 มีนาคม 2568 นายภูมิธรรม เวชยชัย รองนายกรัฐมนตรีและรมว.กลาโหม นำคณะ และ สื่อมวลชน มาเยี่ยมชาวอุยกูร์ 1 ใน 40 คน ที่ถูกส่งตัวกลับจากไทย ซึ่งพักอาศัยอยู่ในอำเภอซาเชอ เมืองคาซือ เขตปกครองตนเองซินเจียงอุยกูร์ สาธารณรัฐประชาชนจีน โดยมีชายชาวอุยกูร์และครอบครัวรอต้อนรับ พร้อมเล่าว่า พ่อแม่และพี่สาวไปรอรับถึงเครื่องบิน และตรงกลับมายังบ้านทันที ไม่ได้ถูกกักตัวไว้ ส่วนตัวคิดถึงครอบครัวมากเพราะไม่ได้เจอกันมา 12 ปี

ชายชาวอุยกูร์ เล่าสาเหตุที่เดินทางออกจากซิมเตียง ขณะที่ยังเป็นวัยรุ่นและมีคนหัวรุนแรงชวนไปต่างประเทศ จุดหมายปลายทางคือประเทศตุรกี แต่ถูกจับกุมตัวก่อนขณะเปลี่ยนเครื่องที่ประเทศไทย ขณะถูกกักตัวที่ประเทศไทย ได้รับการดูแลดี แต่คิดถึงครอบครัว และเป็นห่วงแม่ที่สุขภาพไม่ดี อีกทั้งภรรยา ก็เพิ่งจะมีลูกคนที่ 2 อายุได้เพียง 2 ขวบ เมื่อกลับมาอยู่กับครอบครัวแล้ว ลูกสาวคนเล็กอยู่กับตนเอง ส่วนลูกสาวอีก 1 คนอยู่กับภรรยาซึ่งได้หย่ากันไป และจะพยายามตามกลับมาให้ได้

นายภูมิธรรม ได้สอบถามว่าระหว่างถูกกักตัวอยู่ที่ประเทศไทย ได้ส่งจดหมายออกมาบ้างหรือไม่ รวมถึงคนอื่นที่ถูกกักตัวอยู่ด้วยกัน ได้รับคำตอบว่า ไม่ได้เขียนจดหมายสักฉบับ และ ไม่ได้ข่าวว่าเพื่อนเขียนจดหมายเช่นกัน ชาวอุยกูร์ ระบุว่า ทางนี้หลังเดินทางกลับถึงจีน ได้รับการต้อนรับอย่างดีจากคนในหมู่บ้าน และทางการจีนได้คืนบัตรประชาชน พร้อมทะเบียนบ้านให้ จากนี้อยากจะใช้เวลาดูแลพ่อแม่ ช่วยครอบครัวหารายได้

สำหรับสิ่งที่อยากฝากถึงคนไทย ชายชาวอุยกูร์ขอบคุณรัฐบาลไทยและจีน ที่ร่วมมือกันส่งตัวกลับบ้าน เวลานี้รู้แล้วว่าอยู่กับครอบครัวมีความสุข ปลอดภัยดี ไม่ต้องกังวล ขณะที่พ่อและแม่ ต่างแบบพูดเป็นเสียงเดียวกันว่า ดีใจมากไม่ได้เจอลูกมา 12 ปี คิดถึงมาก ตอนนั้นไม่รู้ว่า ลูกไปไหน แต่เมื่อกลับมาได้แล้วก็ดีใจแม่ของชายชาวอุยกูร์ หลั่งน้ำตาร่ำไห้แห่งความดีใจ ตลอดการพูดคุย และ ขอบคุณซ้ำๆที่นำลูกกลับคืนสู่ครอบครัว พร้อมจัดหาขนมเลี้ยงต้อนรับคณะจากไทย

ด้าน พ.ต.อ. ทวี สอดส่อง รัฐมนตรีว่าการกระทรวงยุติธรรม พร้อมด้วย พล.ต.อ. ไกรบุญ ทรวดทรง รองผู้บัญชาการตำรวจแห่งชาติ เดินทางมาเยี่ยม 1 ใน 40 ชาวอุยกูร์ที่ถูกไทยส่งกลับ โดย พ.ต.อ. ทวี ได้สอบถามความเป็นอยู่หลังถูกส่งกลับมาบ้านเกิด ซึ่งชายชาวอุยกูตอบว่า รัฐบาลท้องถิ่นได้พาตนไปตรวจสุขภาพ และยังพาตนกับครอบครัวไปเที่ยวในเมืองอื่นทำให้ตนรู้สึกสบายใจ ซึ่งสมาชิกในครอบครัวก็ปลอดภัย ตอนนี้รู้สึกว่าได้ชีวิตใหม่ และรัฐบาลได้สนับสนุนเงิน 28,500 หยวน คิดเป็นเงินไทยก็ประมาณ 140,000 บาท ให้มาสร้างบ้าน และเราก็พักกันที่นี่มีทั้งพ่อแม่ สามี ภรรยา และลูก

ชายชาวอุยกูร์ยังเล่าถึงเหตุการณ์ก่อนถูกจับว่า กลุ่มก่อการร้ายได้โกหกทำให้ตนหลบหนีออกนอกประเทศผิดกฎหมาย แต่ตอนนี้ได้กลับบ้านแล้วตอนนี้ปัจจุบันมาเป็นชาวนายืนยันว่าไม่มีการบังคับ มีเสรีภาพ 100% “ตอนที่ไปไทย ก็หลบหนีข้ามชายแดนแบบผิดกฎหมาย ไม่แน่ใจโดนจับที่ไหน (คิดว่าคงเป็นหาดใหญ่) ตอนที่โดนจับ มีผมคนเดียว และเมื่อกลับจากไทยแล้ว ไม่ได้เคยติดต่อกับคนอื่นใน 40 คนเลย” ชายชาวอุยกูร์ยืนยันว่าไม่เคยถูกทำร้าย โอกาสนี้ก็ต้องขอบคุณ ประธานาธิบดี สี จิ้นผิง และผู้มีส่วนเกี่ยวข้องจากประเทศไทย ตนรู้สึกประทับใจและขอบคุณรัฐบาลท้องถิ่นอีกครั้ง กลับมาครั้งนี้ไม่เพียงแต่ซินเจียงพัฒนา แต่ทั้งประเทศจีนทันสมัยมาก

จากนั้น พ.ต.อ. ทวี ได้สอบถามเรื่องการศึกษา ซึ่งชายชาวอุยกูร์ ตอบว่า ตนไม่ได้เรียนหนังสือ แม้แม่ซึ่งเป็นครูอยากให้เรียน แต่ตนก็ไม่เชื่อฟัง พร้อมยืนยันไม่เคยมีการเขียนจดหมายกลับมา ทั้งนี้ ครอบครัวชาย ชาวอุยกูร์ ได้ร้องเพลงพื้นถิ่นโชว์ซึ่งมีความหมายของเพลงว่า ดวงดาวที่ส่องสว่างบนฟ้าเป็นประกายเหมือนตาของแม่ พร้อมเชิญคณะรับประทานของว่างที่จัดไว้ซึ่งเป็นประเพณีท้องถิ่นที่จัดแบบนี้ทุกวัน แม้จะมีแขกมาหรือไม่ก็ตาม